Psychische belasting

IZZ ledenpanel: Burn-out(klachten) raken ook teamleden en leidinggevende

De burn-out(klachten) van één zorgmedewerker raken meer mensen dan alleen de medewerker zelf. Ook collega’s en leidinggevende kunnen gevolgen ondervinden. Dat blijkt uit het ledenpanelonderzoek ‘Burn-out en werken in de zorg’. De resultaten van het kwalitatieve online onderzoek wijzen op het belang van een integrale aanpak bij burn-out(klachten): de persoon zelf, het team én de leidinggevende dienen in het hele proces aandacht te krijgen.

Het IZZ ledenpanel deed in de Week van de Werkstress 2018 mee aan een online onderzoek over burn-out en werken in de zorg. Ruim 700 deelnemers aan het ledenpanel beantwoordden vragen over:

  • het wel of niet zélf ervaren van burn-out(klachten);
  • het (mede) ervaren van burn-out(klachten) van een collega, medewerker of leidinggevende.

De invloed op het team 

Ruim de helft van de deelnemers aan het ledenpanelonderzoek heeft in de directe werkomgeving een collega, medewerker of leidinggevende die een burn-out heeft (gehad). Teamleden en leidinggevenden ervaren:

  • toename van de werkdruk door uitval van een collega / medewerker;
  • gevoelens van bezorgdheid en onzekerheid in de omgang met de collega met burn-out(klachten);
  • toegenomen bewustwording van mogelijke burn-outsignalen;
  • onrust en verdeeldheid binnen het team.
“De werkdruk op collega’s steeg enorm met daarnaast het onbegrip van collega’s. Daarom adviseer ik om hierin heel open te zijn, altijd contact te houden met werk en zelf te sturen in je re-integratie.”

De invloed op het eigen functioneren

Burn-outklachten kunnen ertoe leiden dat de betreffende medewerker tijdelijk minder goed functioneert, minder gaat werken, zich ziek meldt of zelfs ontslag neemt. 65 procent van de deelnemers die burn-outklachten hebben (gehad), benoemt de invloed hiervan op het werk. Voor de persoon die zelf burn-outklachten heeft (gehad) is dat onder meer:

  • een grotere kans op fouten door concentratieproblemen en vermoeidheid;
  • minder vertrouwen in het eigen functioneren;
  • een gevoel van controleverlies en gebrek aan overzicht;
  • minder passie voor / betrokkenheid bij het werk.
"Moeite met nieuwe werkzaamheden. Niet trots zijn op werken in de zorg. Gevoel van water naar de zee dragen."

Het belang van bespreken en gehoord worden

Gevraagd naar wat het meest helpt bij het omgaan met eigen burn-out(klachten), komen bespreken en gehoord worden duidelijk naar voren. Deelnemers benoemen daarbij het belang van openheid, acceptatie, begrip, erkenning en ondersteuning. Ook ontspanning, rust, minder werk(druk), therapie / coaching, mindfulness / yoga en medicijnen kunnen volgens de deelnemers helpen.

1 op de 10 praat niet over klachten 

Zo’n 1 op de 10 deelnemers met burn-outklachten op het moment van deelname aan het onderzoek, praat hier niet over. Hiervoor noemen zij redenen als geen behoefte, schaamte en geen luisterend oor (denken te) vinden.

Gesprekspartners: vooral in privésfeer, ook op de werkvloer

Deelnemers die hun klachten wel bespreken, doen dat met name in de privésfeer. Maar ook op de werkvloer gaan zij het gesprek aan; 43 procent praat met collega’s en 26 procent praat (daarnaast) met de leidinggevende. 

Minder in gesprek met zorgverlener 

Wat opvalt is dat de deelnemers minder vaak gesprekken aangaan met een zorgverlener, zoals de huisarts, praktijkondersteuner, specialist en bedrijfs- of arbo-arts. Opvallend, omdat deze zorgverleners wél een belangrijke rol kunnen hebben bij de diagnosestelling, informatievoorziening en ondersteuning, en de re-integratie.

Eigen regie tijdens re-integratie 

Het kunnen aangeven van grenzen en het hebben van eigen regie zijn belangrijk, onder meer bij de re-integratie in het werk. Begrip van collega’s en leidinggevenden is in de re-integratie volgens de leden van groot belang voor een succesvolle terugkeer na een ziekteperiode.

“Re-integreren op een werkplek met begripvolle collega's waar niets van mij werd verwacht. Ik mocht gewoon ‘zijn’.”

Burn-outklachten niet (altijd) ervaren als ‘een burn-out’

Het hebben van burn-outklachten is niet voor alle deelnemers gelijk aan het hebben van een burn-out. In het ledenpanelonderzoek geeft 79 procent aan burn-outklachten te hebben (gehad) terwijl een veel kleiner deel (37 procent) zegt een burn-out te hebben (gehad). Dit verschil lijkt te komen door:

  • het bredere voorkomen van een aantal klachten (niet-specifiek voor burn-out);
  • de verschillende beleving van en omgang met de klachten (burn-out of “er tegenaan gezeten”);
  • de diagnose van de klachten (al dan niet gesteld en welke diagnose).

Veelvoorkomende klachten: extreme vermoeidheid, concentratie- en controleverlies 

Van alle deelnemers aan het onderzoek heeft zo’n 60 procent ten tijde van deelname last van de volgende klachten, die bij een burn-out kunnen horen:

  • extreme vermoeidheid
  • gespannen / nerveus gevoel
  • vergeetachtigheid
  • concentratieproblemen
  • onzekerheid
  • slaapproblemen
  • mentale uitputting
  • controleverlies

Met name concentratieproblemen, extreme vermoeidheid, controleverlies en een moedeloos gevoel, lijken duidelijk aanwezig te zijn bij een burn-out.

40 procent wijt burn-out(klachten) aan het werk 

De oorsprong van burn-outklachten in het algemeen, ligt volgens de IZZ leden vooral in het werk. 40 procent van de deelnemers aan het onderzoek wijt burn-outklachten aan het werk. Ruim een kwart is van mening dat een burn-out met name veroorzaakt wordt door persoonlijkheid en karakter. Ook noemen deelnemers de combinatie van factoren, zoals een van hen zegt: “de combinatie van werk en privé en persoonlijkheid (ofwel de Persoon-situatie interactie)”.

Wat doe je praktisch en concreet als je met burn-out(klachten) te maken hebt?

Dat was de vraag die we aan het ledenpanel stelden in de uitnodiging voor dit onderzoek. We zochten praktische inzichten voor en door zorgmedewerkers. De vragenlijst was mede daarom opgesteld met input van IZZ leden in Team Burn-out. En met de onderzoeksvragen betrokken we iedereen: ook leden die zelf geen burn-out hebben (gehad) en leden die al met pensioen zijn.

Wat doen we met de resultaten

De resultaten van dit onderzoek vragen om actie. De komende maanden zetten we alle inzichten en de door deelnemers gedeelde ervaringen, tips en verhalen in om bij te dragen aan:

  • voorkomen van burn-outklachten bij zorgmedewerkers;
  • bewustwording bij zorgorganisaties van de invloed van burn-out(klachten) op teams en leidinggevenden;
  • bevorderen van een gezond organisatieklimaat bij zorgorganisaties zodat burn-out(klachten) op een veilige manier bespreekbaar zijn.

Praat erover in het forum Burn-out in de zorg

In de Zorg voor jezelf Community vind je het forum Burn-out in de zorg. Hierin delen zorgmedewerkers ervaringen en vragen over burn-out(klachten). Zo helpen we elkaar het onderwerp bespreekbaar te maken en dragen we samen bij aan gezond werken in de zorg.

“Het combineren van  thuis- en op het werk de zaken gemanaged houden. Alles moet goed zijn, klòppen. Doelen worden (te?) stevig gesteld, terwijl ik toch al zaken laat schieten. Het is niet snel 'goed genoeg'. Rust is steeds meer een knop omdraaien: 'nu even niet meer; alleen maar slapen'. Gezien de tijd ga ik dat nu ook maar eens doen. En wat hulp zoeken, mórgen. En met mijn baas praten: kan dit niet anders..? Want... hoe de eigen, dreigende burn-out nu verder te voorkomen?!” Ga naar dit bericht