Aandacht voor de slaap van je medewerker? Geen slecht idee

Werk en slaap blijken bijkans een eeneiige tweeling te zijn. Zeker in deze zware tijden heeft alles wat overdag gebeurt grote invloed op de nachtrust. En continu slecht slapende medewerkers zijn funest voor de resultaten van een organisatie. Kortom, slaap en werk zijn onscheidbaar.

Slapen heeft een belangrijke functie in het leven van een mens. Het zorgt voor broodnodig herstel van lichaam en geest. Daarvoor is wel een goede en gezonde slaap vereist. Maar wat houdt dat in? Het komt erop neer dat iemand voldoende uren slaap van een goede kwaliteit nodig heeft. Een gezonde slaapduur ligt tussen de zeven en negen uur, en is afhankelijk van persoon tot persoon. 

Een goede nachtrust blijkt echter niet vanzelfsprekend te zijn, want een opvallend grote groep Nederlanders slaapt slecht. Zo heeft volgens het CBS 19% van alle Nederlandse werkenden slaapproblemen. Dat zijn maar liefst 1,3 miljoen mensen. ArboNed heeft becijferd hoeveel deze slaapproblemen en de gevolgen daarvan de Nederlandse economie kosten: een astronomisch bedrag van € 3 tot 4,5 miljard!

Werk als onruststoker

Er zijn veel organisaties die het aan hun prestaties merken dat een deel van hun medewerkersbestand slecht slaapt. Toch vindt ongeveer driekwart van die organisaties dat het probleem een zaak van de medewerkers zelf is. Slechts een klein aantal (13,5%) biedt hulp. Een gemiste kans, volgens ArboNed. Aan sommige oorzaken van slaapproblemen is niet veel te doen, bijvoorbeeld omgevingslawaai. Maar veel oorzaken zijn makkelijk aan te pakken, zoals beeldschermgebruik of sporten kort voor het slapen gaan. Dit zijn allemaal oorzaken die in de privésfeer van een werknemer liggen. Daartoe beperkt de problematiek zich niet, want bijna de helft van de mensen met een slaapprobleem wijst het werk aan als onruststoker in de nacht.

De hoge werkdruk is de belangrijkste oorzaak van slaapproblemen.

Wat de zorg anders maakt

Ook met dit gezondheidsprobleem blijkt de zorg een van sectoren waar medewerkers een verhoogd risico lopen. Zoals gezegd ligt het gemiddelde in Nederland op 19%; in de zorg is dat 25% volgens de Monitor Gezond werken van IZZ (aan dit onderzoek uit 2019 namen 12.260 ­zorgmedewerkers deel).

Het onderzoek biedt ook een antwoord op de vraag waarom zorgmedewerkers slecht slapen. Het vaakst wijzen de deelnemers naar de hoge werkdruk. Werkdruk kent meerdere vormen, waarvan deze drie de meest nadelige invloed op de slaap hebben:

• Kwantitatieve werkdruk: te veel werk hebben en onder hoge tijdsdruk werken.

• Emotionele werkdruk: veel emotioneel belastende situaties ervaren.

• Fysieke werkdruk: zich bovenmatig lichamelijk moeten inspannen.

Alleen al de eenvoudige constatering dat in de zorg veel vrouwen werken, maakt de sector gevoeliger voor slaapproblematiek. Het staat vast dat een vrouw meer last heeft van slaapklachten dan een man. Zo is slecht slapen een typische overgangsklacht (zie Inzicht 1, 2019). Er zijn nog meer kenmerken van de zorg die mede een reden zijn voor het hoger gemiddeld aantal medewerkers met slaapproblemen. De sector kent relatief veel parttimers. En die blijken meer kans te hebben op klinische slaapklachten dan hun collega’s met een contract van 29 of meer uren. Ook medewerkers met een dienstrooster slapen vaker slecht dan hun collega’s die zelfroosteren.

Onregelmatige diensten

Mensen zijn allesbehalve nachtdieren. Ons hele bioritme is ingesteld op een leven overdag, op het daglicht dus. ’s Nachts wil het lichaam rusten en zeker niet voor patiënten zorgen. Toch is dat voor veel zorgmedewerkers onontkoombaar. Een baan in de zorg is doorgaans 24/7. En dat leidt tot problemen. Uit onderzoek blijkt dat drie op de tien zorgmedewerkers aangeven dat wisselende diensten tot een onrustige of gestoorde slaap leiden. Er zijn wel zorgmedewerkers die er geen enkel probleem mee hebben, die er zelfs de voordelen van inzien zoals meer regie over de eigen tijd. Voor de meesten gaat dat echter niet op. Avonddiensten hebben een minder verstorend effect. Maar ’s nachts werken verstoort meer dan eens het slaapritme. En elk jaar langer nachtdiensten draaien zorgt voor weer een beetje grotere gezondheidsschade (voor het onderzoek onder het IZZ ledenpanel zie: izz.nl/slaap/ledenpanel).

Gevolgen slecht slapen

Met regelmaat onvoldoende slapen is schadelijk voor de gezondheid, meer dan menigeen verwacht. Zorgmedewerkers met meerdere slaapproblemen – en die dus klinische slaapklachten hebben – hebben een slechtere algemene gezondheid. Vergeleken met collega’s met een gezonde nachtrust hebben ze een lager werkvermogen en een grotere kans op verzuim. Die kans is 1,7 keer zo hoog. Ze gebruiken ook meer zorg, zowel fysiek als psychisch. Ze lopen daarnaast een groter ­risico op lichamelijke en emotionele uitputting. Ook scoren ze lager op bevlogenheid. De weten­schap heeft bovendien een verband aangetoond tussen slecht slapen en aandoeningen als ­diabetes, kanker, hart- en vaatziekten. Kortom, slecht slapen is echt ongezond.

Een medewerker die slecht slaapt, presteert tot wel een derde onder zijn normale kunnen.

Slapen gebeurt bij een medewerker thuis, en lijkt daardoor ver weg te staan van de verantwoordelijkheid van een werkgever. Maar die werkgever gaat al die verstoorde nachtrust wel merken. Want een medewerker die slecht slaapt, presteert tot wel een derde onder zijn normale kunnen. De vermoeidheid veroorzaakt door slecht slapen is te vergelijken met de invloed van alcohol: slaapt een werknemer vier nachten slechts zo’n vijf uur per nacht, dan vermindert zijn prestatievermogen in dezelfde mate als bij een alcoholconcentratie in het bloed van 0,6‰. En dat is 0,1‰ meer dan is toegestaan in het verkeer.

Slaapproblemen en werk zijn verbonden

Wat kun je doen?

Een zorgmedewerker kan zelf veel doen. Van het oplossen van privéproblemen tot gezond eten en bewegen. Maar als de oorzaken op het werk liggen, dan is de hulp van de leidinggevende of het team nodig. Lees hierover meer in het artikel 'Slaapproblemen los je samen op'. Als werkgever moet je tijdig op dit soort signalen reageren. En slaapklachten bespreekbaar maken. Vaak volgt hier al een oplossing uit. Het is niet altijd evident maar ook een financieel hogere waardering voor onregelmatige diensten verzacht de pijn een beetje. En er zal ongetwijfeld in uw organisatie een groep medewerkers zijn die zich onbewust is van het belang van een gezonde nachtrust. Hen helpt het op de eerste plaats om dat bewustzijn te vergroten. Bekijk ook ons stappenplan om medewerkers te helpen aan een gezonde nachtrust

Voor meer informatie izz.nl/slaap en izz.nl/zorgorganisaties/slaap. Verzekerden van IZZ kunnen ­bijvoorbeeld gratis de slaaptraining van Mirro volgen. Bekijk ook de bedrijfszorg die VGZ en CZ bieden op het gebied van slaapproblemen.

Bedrijfszorg VGZ

• online workshop voor slaapproblemen
• training Goed slapen kunt u leren
• mindfulness coach-app
• behandel- en belastbaarheidsadvies

Bekijk het aanbod VGZ >

Bedrijfszorg CZ

• workshop Slaap lekker (ook voor onregelmatige diensten)
• online programma’s op het FitzMe-portal (voor medewerkers)|
• behandel- en belastbaarheidsadvies

Bekijk het aanbod CZ >