Slaap je slecht? Verbeter je nachtrust!

Uren naar het plafond staren terwijl je een intensieve dienst achter de rug hebt? In de zorg overkomt het ons allemaal wel eens. Zeker als je door onregelmatige diensten op gekke tijden in je bed stapt. Mede daardoor lopen zorgmedewerkers een hoger risico op slaapproblemen. We helpen je graag door een heleboel tips, inzichten en leessuggesties met je te delen.

Slaapproblemen onder zorgmedewerkers

Een goede nachtrust is essentieel om fysiek en mentaal fit te blijven. Gemiddeld hebben we per nacht zeven à acht uur slaap nodig. In de Monitor Gezond werken in de zorg vroegen we zorgmedewerkers naar hun slaapklachten.

Van de deelnemers heeft:

  • 19% veel last van moeilijk in slaap komen;
  • 31% veel last van een onrustige of gestoorde slaap;
  • 27% veel last van te vroeg wakker worden.

In klinische zin heb je slaapproblemen wanneer je lijdt aan twee van de drie soorten klachten. Dat geldt voor 19% van de werknemers in Nederland. De Monitor laat zien dat zorgmedewerkers boven dat gemiddelde uitkomen: maar liefst 25% van hen heeft slaapproblemen.

Vrouw in bed

Oorzaken van slaapklachten in de zorg

Dat je beter geen dubbele espresso kunt drinken voor het slapengaan, dat weet je. Maar misschien eet, drink of doe onbewust dingen die een gezond slaapritme in de weg staan. Per type slaapprobleem hebben we een aantal checklists op een rij gezet met oplossingen die je zelf kunt uitproberen.

Button checklist slaapproblemen

Zorgmedewerkers slapen slechter dan gemiddeld: een kwart heeft slaapproblemen. Hoe kan dat? De onregelmatige diensten spelen een rol, net als de fysieke en emotionele belasting, gezondheidsklachten die daaruit voortkomen en de hoge werkdruk. Dat laatste geldt zeker voor zorgmedewerkers die ook mantelzorg geven.

1. Je privé speelt mee

Je kunt natuurlijk wakker liggen door privéomstandigheden. Bijvoorbeeld doordat je bij het slapen last hebt van licht of lawaai of doordat je (misschien) te laat naar bed gaan en zo geen gezond slaapritme opbouwt. Er kunnen ook financiële zorgen zijn of zorgen om familieleden of naasten (mantelzorg). En wat meespeelt bij veel mensen in de zorg: het merendeel van de zorgmedewerkers is vrouw, en slapeloosheid is een klacht die bij zwangerschap en bij de overgang kan horen.

2. Slecht slapen door stress op het werk

Ook stress is een belangrijke oorzaak van slaapproblemen. Misschien lig je ’s nachts te piekeren. Over ruzie met je leidinggevende of omdat er te veel op je bordje ligt. Drie vormen van werkdruk veroorzaken de meeste slaapklachten, weten we uit IZZ-onderzoek:

  • kwantitatieve werkdruk: veel werk en onder tijdsdruk werken;
  • emotionele werkdruk: veel emotioneel belastende situaties;
  • fysieke werkdruk: veel lichamelijke inspanningen.

Herkenbaar? Ga na hoe je een eerste stap kunt zetten om de werkdruk bespreekbaar te maken en aan te pakken. Of lees meer in onze dossiers regeldruk en psychische belasting.

3. Slecht slapen door late diensten

Er zijn zorgmedewerkers die huppelend hun nachtdiensten draaien en daarna slapen als een os. Misschien ben jij zo’n geluksvogel, maar de kans is groter dat je mentaal en fysiek last hebt van het onregelmatige werken. We vroegen het ons IZZ ledenpanel. Van de respondenten:

  • werkt 86% wel eens in onregelmatige diensten;
  • merkt 75% dat dit invloed heeft op hun gezondheid.
Kraamverzorgende Nicole Looyestijn

Door wisselende diensten – vooral nachtdiensten – gaat je interne klok ongelijk lopen met de echte klok. Dat kan je slaap verstoren. Maar werken in de zorg beperkt zich nu eenmaal niet tot kantooruren. In veel functies zijn onregelmatige diensten een noodzakelijk ‘kwaad’.

Gelukkig zijn nachtdiensten niet voor iedereen een drama. Kraamverzorgende Nicole Looyestijn wil het liefst geen bevalling missen. Gelukkig heeft ze geen enkele moeite met wachtdiensten in de nachtelijke uren. Daarom draait ze mee in de ‘partus poule’, waardoor collega’s ontzien worden die juist veel moeite hebben met de onregelmatige uren.

Gezond en slim roosteren

Hoe kun je het beste door je nachtdiensten rollen? Daarbij is het goed om niet te lang avond- of nachtdiensten na elkaar te draaien. Beter is een rooster dat snel voorwaarts schakelt: van dag-, naar avond-, naar nachtdienst, en dan vrij. Meer lezen? Doe je voordeel met de beste praktijkadviezen van collega’s uit de zorg en tips van experts. Of lees over de ervaringen van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch, dat onderzoek doet naar hoe zorgmedewerkers zo goed mogelijk de nachtdienst door komen.

Button slaaptips van experts

Doorbreek de vicieuze cirkel van slaapproblemen

Je werk kan zorgen voor slaapproblemen, maar omgekeerd saboteren slaapproblemen ook je functioneren op de werkvloer. Zo kun je in een vicieuze cirkel terechtkomen :

Vicieuze cirkel slaapproblemen

Neem structurele slaapproblemen serieus, want slecht slapen ondermijnt je mentale en fysieke gezondheid. Doorbreek de vicieuze cirkel! Wáár je dat precies doet, maakt niet uit. Elke verbetering kan van de neerwaartse spiraal een opgaande spiraal maken.

Begin eens met een klein stapje: beweeg bijvoorbeeld meer of ga gezonder eten. Zoek hulp bij lastige privéomstandigheden zoals intensieve mantelzorg. En ga in gesprek op je werk als daar de sleutel ligt. Maak werkdruk en het rooster bespreekbaar in het team, denk niet dat je alles zelf moet oplossen. Gezond werken is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Maak slaapproblemen
bespreekbaar in je team

Maar liefst een kwart van je collega’s in de zorg heeft slaapproblemen – wie weet jijzelf ook wel. Slecht slapen maakt niet alleen moe en ongeconcentreerd, maar heeft ook invloed op je mentale en fysieke gezondheid. Op de lange termijn kan dat leiden tot bijvoorbeeld een verhoogd risico op een hartaandoening, beroerte, hoge bloeddruk of depressie. Niets doen is dus geen optie!

Heb het er wél over op het werk

Gezonde slaapgewoontes zijn belangrijk, maar soms helpen ze niet voldoende. Bijvoorbeeld omdat factoren op je werk in de zorg meespelen. Alle reden dan om het onderwerp bespreekbaar te maken in het teamoverleg en/of met je leidinggevende. Hoe zoek je uit waardoor je slecht slaapt en pak je slaapverstoorders aan? IZZ maakte een factsheet en stappenplan voor jou als zorgmedewerker zodat je het er op het werk wél over kunt hebben.

De factsheet zet feiten en oorzaken van slaapproblemen op een rijtje en gevolgen van slecht slapen. Het stappenplan geeft in 3 stappen enkele hulpmiddelen en handvatten om zelf mee aan de slag te gaan. Heb je graag dat het onderwerp eens aangepakt wordt in jouw team? Wijs je leidinggevende dan op onze informatie over slaap voor zorgorganisaties.

Button factsheet

IZZ helpt

Je staat er niet alleen voor. IZZ helpt je om goed voor jezelf te zorgen en zo gezond en plezierig te werken. Gezonde slaap is daarbij onontbeerlijk. Daarom delen we kennis en tips uit onze onderzoeken met je. 

1. IZZ ledenvoordeel

Ook stellen we vele hulpmiddelen beschikbaar via ons Ledenvoordeel, zoals:

2. Sweet Dreamzz Challenge

Wil je het thema slaap op een leuke manier op de kaart te zetten in je team? Doe dan mee aan de Sweet Dreamzz Challenge van IZZ! Download de kalender, daag je collega’s uit en doe dertig dagen (of nachten!) lang mee aan challenges om beter te slapen. Meld je voor 1 juni 2020 aan en maak kans op een cadeaubon voor je team! Dromenland, here we come!

3. Slaapproblemen? De IZZ Zorgverzekering helpt

Ondanks je pogingen kan het zijn dat je er zelf niet uit komt en dat je slaap niet verbetert. Laat het er niet bij zitten en zoek (verder) naar hulp voor je slaapproblemen. Er zijn veel zorgaanbieders die je kunnen helpen: van fysiotherapeut tot psycholoog of slaappoli. Welke van deze hulpverleners het beste bij jou past, hangt van de oorzaak van je klachten af. De vergoeding hangt af van het type zorg (eerste lijn, tweede lijn of alternatieve zorg) en van je zorgverzekering.

Heb je de IZZ Zorgverzekering van VGZ?

Op het Gezond Leven Platform vind je gratis apps, workshops en andere extra’s over gezond en vitaal leven, zoals een gratis digitale workshop Beter Slapen. De workshop biedt:

  • meer inzicht over het ontstaan van (jouw) slaapproblemen
  • tips en oefeningen om in de slaapmodus te komen
  • een aanpak voor verstorende slaapfactoren en het verbeteren van je slaapomgeving

Schrijf je in en volg de workshop anoniem en wanneer het jou uitkomt. 

Zet daarnaast de Mindfulness coach app van VGZ op je telefoon. Mindfulness maakt ontspannen en rustig, en kan zo helpen om beter te slapen. Je kunt de app ook downloaden als je niet verzekerd bent via VGZ.

Heb je de IZZ Zorgverzekering van CZ?

Je vindt op het FitzMe portal praktische tips en advies op maat. Met het Gezond Werk Pakket, kun je de eHealth-module ‘Slaap lekker’ volgen. Daarnaast kun je een mindfulness-app downloaden en (online) in gesprek gaan met een overgangsconsulent of arbeidsfysiotherapeut.

Meteen beginnen? Luister naar de CZ-podcast over slaap.

Aan de slag met een goede nachtrust

Kijk voor meer informatie over gezond slapen, tips van experts en verhalen van collega’s die werken in de zorg op onze speciale thema-pagina over slaap.

Alles over slaap